icon-mouth-green-100pxSmaak laat je genieten van eten en drinken. Het is de sensatie die ontstaat als een stof in de mond een chemische reactie aangaat met de smaakpapillen. Die smaakpapillen — er zijn er duizenden van — zitten vooral op de tong, maar ook in je keel en op je gehemelte.

Elke smaakpapil bestaat uit honderden smaakgevoelige cellen die het signaal van smaak doorgeven aan de hersenen. De smaakpapillen onderscheiden vijf basale smaken: zoet, zout, zuur, bitter en umami.

Deze smaken zijn alleen waarneembaar als ze opgelost zitten in speeksel, en een goede speekselproductie helpt dan ook bij het proeven van eten.

Smaakpapillen diagram

Klik op de figuur voor een groter overzicht van de smaakpapillen.

5 smaken

h2-bar
smaak-vork

De vijf smaken houden verband met typen voedsel die voor ons lichaam goed of slecht zijn. Zoetheid helpt ons energierijk voedsel te identificeren: deze smaak vinden we daarom erg lekker. Umami is een signaal van eiwitrijk eten. Een bittere smaak is een waarschuwing voor giftige voeding; deze smaak roept daardoor vaak een gevoel van walging op.

Elke smaak heeft een type molecuul dat met de smaakpapillen moet reageren om de sensatie teweeg te brengen.

Het proeven van pittig of ‘heet’ eten heeft niets te maken met de smaakpapillen. Deze sensatie wordt veroorzaakt door andere receptoren, die pijn registreren.

Het is een misverstand dat je zoet alleen maar aan de voorkant van je tong proeft en bitter achteraan. Iedere smaakppapil op je tong kan elke smaak waarnemen.

Smaakstoornissen

h2-bar
Smaakstoornissen gaan vaak samen met een reukstoornis, maar kunnen ook op zichzelf staan. Er zijn kwantitatieve en kwalitatieve aandoeningen te onderscheiden.

De kwantitatieve stoornissen zijn:

  • Ageusie: de volledige afwezigheid van smaak
  • Hypogeusie: een verminderde smaakvermogen
  • Hypergeusie: een versterkt smaakvermogen

De kwalitatieve stoornissen zijn:

  • Parageusie: het waarnemen van een smaak die anders is dan de smaakstimulus
  • Phantogeusie: het waarnemen van een smaak zonder smaakstimulus

Oorzaken van smaakstoornissen

h2-bar

Smaakstoornissen kunnen door verschillende oorzaken ontstaan. Bij een deel van de patiënten ontstaat een smaakstoornis na een operatie, bijvoorbeeld een middenooroperatie of het verwijderen van de amandelen. Daarnaast is er een hele reeks hersenaandoeningen die een smaakstoornis als één van de gevolgen kunnen hebben. Hierbij horen tumoren, bloedingen en infarcten, maar ook intoxicatie en veroudering. Ook een trauma aan het hoofd, roken, diabetes mellitus en bepaald medicijngebruik, zoals een chemotherapie, kunnen invloed hebben op de smaakbeleving.

Ondanks al deze bekende oorzaken, is in een derde deel van de gevallen de oorzaak van de smaakstoornis helaas niet duidelijk. Omdat er zoveel verschillende smaakproblemen zijn die allemaal hun eigen mogelijke oorzaken hebben, is een goede diagnose heel belangrijk. Lees meer over diagnose op de pagina ‘Onderzoek en behandeling’.